In beeld tijdens een uitvaart. Mag dat eigenlijk wel?

Je komt als gast bij een crematie of een begrafenis en bij binnenkomst moet je even slikken; er loopt een fotograaf rond! In je hoofd gedachtes als: Ik wil niet op de foto, wat respectloos om foto's te nemen van mensen die verdriet hebben, wat als er foto's waar ik op sta openbaar gemaakt worden? Je raakt misschien afgeleid van het afscheid dat je kwam nemen.
Dat is vervelend. En als Bekwaam Afscheidsfotograaf begrijp ik dat. Ik zal m'n best doen om je gerust te stellen en uitleg te geven, je mag me altijd aanspreken.
En alvast de verzekering: foto's worden nooit -NOOIT- zonder toestemming van de geportretteerde openbaar gemaakt.

Kort antwoord op de vraag uit de titel van dit blog: Ja, het mag. Ik werk in opdracht van de familie, doe dat altijd respectvol en zoveel mogelijk zonder in te breken op de beleving van het moment van zowel de nabestaanden als de gasten.

Dat wil alleen niet zeggen dat gasten dat ook als normaal ervaren. En gelijk hebben ze. Privacy is een groot goed in deze digitale wereld.

Daarom is het goed om uit te leggen wat ik precies doe, waarom én wat er met de foto's gebeurt.

Wat doet een professioneel fotograaf eigenlijk bij een uitvaart?

De uitvaartfotograaf wordt gevraagd door de familie. Zij wensen foto's als herinnering aan het afscheid dat ze van hun geliefde moeten nemen. Je kan je voorstellen dat zo'n dag net als bijvoorbeeld een bruiloft, door alle emoties als in een waas aan je voorbij gaat. Foto's helpen hen om naderhand terug te kijken. Te zien wat er gebeurde en: wie er aanwezig waren. Ook dát is namelijk iets wat niet vanzelfsprekend onthouden wordt.

Op beeld terugzien wie aanwezig waren, kan enorm helpend zijn in de beleving van de steun en de liefde die ervaren wordt. Iemand verliezen kan heel eenzaam voelen. Wij zijn hier in Nederland nou eenmaal niet zo gewend onze emoties makkelijk te uiten.
Het is zo fijn om later bijvoorbeeld terug te zien dat degene die achter je zat, een hand op je schouder legde. Dat mensen waarvan je het misschien niet verwacht had, ook verdriet hadden. Dat er veel meer gelachen was dan je gedacht had. De opname van een dienst laat dit soort dingen veel minder zien. Die brengt de gasten amper in beeld en dan nog vaak alleen vanaf de rug gezien.

Voor de dienst begint, kan de fotograaf al aanwezig geweest zijn bij bijvoorbeeld het beschilderen van de kist door de kleinkinderen, het rouwbezoek of de avondwake, het sluiten van de kist. Zo krijgen de nabestaanden een mooi, volledig beeld van hun afscheid. Prachtig in beeld gebracht door een professioneel fotograaf.

Vooraf aan de dienst heeft de familie vaak een moment voor zichzelf in een gezinskamer. Als fotograaf leg ik juist dan vast dat de gasten binnenkomen. Dat is wat de familie niet ziet en wat later een volledig beeld van de dag geeft. Ook test ik alvast de lichtomstandigheden in de zaal of in kerk zodat ik daar niet voor verrassingen kom te staan doordat sommige lampen voor strepen in de foto's (banding)  kunnen zorgen als ik de stille modus van de camera gebruik. Die stille modus/ elektronische sluiter zorgt ervoor dat ik mijn camera kan gebruiken zonder dat de nabestaanden en de gasten steeds geklik horen.
Ik maak tijdens de dienst foto's van de sprekers, van reacties van de familie en de gasten, overzichts- en detailfoto's.

Tijdens de laatste groet bij de kist stel ik me altijd onopvallend op zodat ik de mensen die afscheid nemen allemaal even in beeld heb. Van nabestaanden hoor ik achteraf dan vaak dat juist dat zo fijn is om te zien. Zij zitten vaak zodanig dat ze alleen ruggen zien. Juist het zien dat anderen ook hun moment nemen, ook verdriet hebben, ook in hun eigen gedachten verzonken stil staan bij wat ook hún verlies is, juist dát helpt enorm in het verwerken van een verlies. Het besef dat het niet alleen jou verdriet is, maar dat er veel mensen zijn met wie je hierover kan praten.

Ook kan ik als fotograaf aanwezig zijn bij het begraven of het laatste stukje voor de crematie als de familie daar zelf niet bij wil zijn. Fysiek bewijs, dat het echt gebeurd is, kan in sommige gevallen belangrijk zijn voor de verwerking en het rouwproces.

Ook belangrijk om te zeggen is dat ik als afscheidsfotograaf zo onzichtbaar mogelijk ben. Ik ben niet belangrijk, de mooiste foto's maken ook niet. De nabestaanden en hun proces en rouw, wél.
Ik versta de kunst van het maken van prachtige, warme beelden die raken, zonder daarbij de nabestaanden en de gasten te storen in hun rouw, hun proces. Ik voel aan wanneer ik afstand moet houden en vind het geen probleem om dan even géén foto's te maken. Of ze te maken vanuit een andere hoek zodat ik niet iets verstoor wat niet meer terug kan komen.

Waarom maakt de afscheidsfotograaf die foto's?

Eigenlijk is daar een vrij eenvoudig antwoord op. De nabestaanden hebben de behoefte om terug te kunnen kijken op het afscheid door middel van foto's. De behoefte om fysiek iets in handen te hebben. Losse foto's of een album. Een herinnering te hebben en die te kunnen delen met anderen. Een houvast om terug te kijken hoeveel liefde er om je heen was op die super zware dag. Een manier om anderen, die er niet bij konden zijn, te laten zien hoe het was en zo er weer over te kunnen praten. 
Want verliezen doet pijn en is moeilijk. En er over kunnen praten, verhalen en herinneringen te kunnen delen, helpt.

Maanden of zelfs jaren later pas de foto's terugkijken. Ook dat is wat er gebeurt. Mensen die er nog niet aan toe zijn om de foto's te bekijken maar het fijn vinden dat ze er wel zijn. En als dan later pas de behoefte ontstaat om te kijken, dan kan dat. Bijvoorbeeld in een prachtig vormgegeven album wat je op schoot pakt om in alle rust en in je eigen tempo de foto's te bekijken. 
Als de foto's niet gemaakt waren, gaat dat niet. Ik zeg dus altijd maar: Bij twijfel...DOEN. Laat een Bekwaam Afscheidsfotograaf, rouwfotograaf of uitvaartfotograaf (ieder noemt het anders, maar die eerste heeft er ook echt een cursus en examen voor gedaan) meelopen, die dag. Je hóeft niet naar de foto's te kijken, maar áls je er later wel aan toe bent, kán het wel.

Wat gebeurt er na de uitvaart met de foto's?

Na de uitvaart worden de foto's zorgvuldig geselecteerd en bewerkt. De familie krijgt een aandenken aan het afscheid in de vorm van een klein boekje, een slideshow, een album. En ze krijgen de digitale foto's. 

De rouwfotograaf bewaart de foto's een aantal jaar en dan gaan ze weg. Soms krijgt de fotograaf toestemming om foto's te gebruiken en dat is fijn. Dat betekent namelijk dat anderen ook kunnen zien wat afscheidsfotografie inhoudt. Velen denken namelijk dat er alleen maar verdriet en tranen zichtbaar zijn. En dat is absoluut niet zo!

Verdriet is er als er ook veel liefde (geweest) is.

De zin "Missen is ook... nog weten hoe het was" komt uit het lied 'Weten hoe het was' van Harry Hendriks. En dat past precies bij wat ik als afscheidsfotograaf vastleg. De liefde en de herinneringen die in het gezicht, de houding, de interactie met elkaar zichtbaar zijn.

Moet een fotograaf toestemming hebben om foto's te kunnen gebruiken?

De foto's die gemaakt zijn waarop gasten herkenbaar in beeld zijn, zullen nooit zonder toestemming van die personen gebruikt worden. Dat gaat tegen de AVG in en doe ik dus niet.

Andere foto's zal ik alleen openbaar gebruiken als ik daarover overleg met de familie gehad heb en zij toestemming gegeven hebben.